Oliwa

BOTANIKA

“Olea europaea L” należy do rodziny oliwkowatych. Drzewo pochodzące z zachodniej Azji zostało sprowadzone do Grecji 3.500 lat temu i obecnie stanowi ono nieodłączny element śródziemnomorskiej scenerii. Oliwka jest drzewem niezbyt wysokim lecz długowiecznym. Jego pień z szarą korą jest krótki, twardy, nierówny, poskręcany. Najmłodsze gałęzie mają cztery dobrze widoczne linie przebiegające w parach przez nasadę liści. Liście są naprzeciwległe, trwałe i lancetowate, w kolorze zielono-czarnym naznaczone z wierzchu białymi plamkami, a od spodu białymi liniami. Kwiaty są małe, białe, zebrane w pęki. Owocem jest zielony pestkowiec, który wraz z dojrzewaniem zmienia kolor na czerwono-czarny.

CHEMIA

Wykorzystywanymi częściami oliwki są owoce i liście.
Liście są bogatym źródłem pentacyklicznych triterpenów, flawonoidów i irydoidu (oleuropezyd), któremu przypisywana jest większość terapeutycznych właściwości tej rośliny. Związek ten jest seko- irydoidem, estrem który może być hydrolizowany w alkohol 3,4-dihydroksyfenyloetylenowy i kwas oleuropeinowy.
Owoc jest wykorzystywany do produkcji oleju. Świeży owoc zawiera 40-45% wody, 10-20% glucydów i przede wszystkim lipidy składające się z nienasyconych kwasów tłuszczowych.

Typowy skład frakcji tłuszczowej oliwy z oliwek wygląda następująco:
Kwas tłuszczowy
Palmitynowy Palmitooleinowy Stearynowy Oleinowy Linolowy Linolenowy
C16:0 C16:1 C18:0 C18:1 C18:2 C18:3

Oliwa z oliwek posiada delikatny i unikalny smak. Ten wyjątkowy smak i zapach wynika z obecności różnorodnych składników, występujących w bardzo niskiej koncentracji. Podczas gdy największą część substancji aktywnych stanowią kwasy tłuszczowe (>95%) związanych z glicerolem – tzw. triglicerydy, pozostałą część stanowią liczne związki występujące w bardzo małej proporcji. Niemniej te tzw. mniejszościowe związki posiadają udowodnione korzystne działanie na ludzkie zdrowie, poprawiają stabilność oleju a niektóre są odpowiedzialne za jego wyjątkowy smak i zapach.
Te mniejszościowe substancje można podzielić na tokoferole (90-95% alfa-tokoferol), fenole (50-500 mg/kg), karoten (0,5-10 mg/kg), substancje zapachowe, węglowodany i sterole (ok. 93% beta- sitosterolu).

TRADYCYJNE WYKORZYSTANIE

Cywilizacje starożytne stosowały oliwa z oliwek jako środek płatniczy, medyczny, spożywczy, kosmetyczny, rytualny i do lamp oliwnych. Egipcjanki zażywały kąpieli w perfumowanym oleju. Grecy i Rzymianie stosowali oliwa z oliwek do nawilżania włosów i dłoni. Turecki lekarz, Claudio Galeno (129- 199 AD) opracował pierwszy krem nawilżający na bazie oliwy z oliwek, wody i wosków roślinnych. Na spotkaniu zwołanym przez Komisję Europejską w Rzymie, 11 kwietnia 1997 r., europejscy specjaliści w dziedzinie dietetyki, kardiologii, lipidologii i zdrowia publicznego zebrali się razem w celu uzyskania konsensusu zdrowotnego na temat oliwy z oliwek w diecie śródziemnomorskiej. Zgodzili się ze sobą, że oczywistym jest fakt, iż dieta śródziemnomorska, w której oliwa z oliwek jest podstawą, przyczynia się do zapobiegania czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, takich jak dislipidemia, nadciśnienie, cukrzyca, otyłość.
Głównym kwasem tłuszczowym oliwy z oliwek jest kwas oleinowy – jednonienasycony kwas tłuszczowy (55-83% frakcji tłuszczowej). Oliwa z oliwek zawiera także kwasy nasycone (8-14%), wielonienasycone (4-20%) i inne składniki takie jak witamina E i polifenole.
Korzystny wpływ na zdrowie oliwy z oliwek wynika z wysokiej zawartości jednonienasyconych kwasów tłuszczowych i substancji przeciwutleniających.

WŁAŚCIWOŚCI KOSMETYCZNE

Wykorzystywany przez tysiące lat, oliwa z oliwek jest doskonałym emolientem o właściwościach ochronnych i nawilżających. Działanie to wynika z obecności kwasów oleinowego i linolowego oraz witaminy E. Stosowany jest w kosmetykach do twarzy, włosów, w mydłach i balsamach. Może być wprowadzany do wielu preparatów kosmetycznych łącznie z olejkami do masażu i kąpieli, nawilżaczami i szamponami.

Oliwa z oliwek posiada wybitne właściwości regeneracyjne i jest efektywny w regulowaniu nawilżenia i odbudowy struktury skóry i włosów. Ze względu na obecne w nim kwasy tłuszczowe, olej działa stymulująco na włosy. Wysoki poziom kwasu oleinowego zapewnia mu odporność na oksydację i czyni go doskonałym nawilżaczem.

Koncepcja posiadania przez oliwę z oliwek właściwości przeciwstarzeniowych wynika z oczywistego faktu, że dieta bogata w oliwa z oliwek chroni przez chorobami serca (European Journal of Clinical Nutrition, January 2002, str. 72–81; and Lipids, November 2001, str. 1195–1202, and Supplemental str. S49–S52).
Przeprowadzone testy na zwierzętach wykazują, że miejscowa aplikacja oliwy z oliwek chroni przed uszkodzeniem indukowanym przez promieniowanie UVB (Carcinogenesis, November 2000, str. 2085– 2090; Journal of Dermatological Science, March 2000, Supplemental str. S45–S50).
Istnieją także inne badania odnoszące się do ochronnych właściwości oliwy z oliwek. Jedno z tych badań wskazuje, iż aplikacja miejscowa oleju po ekspozycji na promieniowanie UVB może efektywnie redukować ryzyko raka skóry u myszy, najprawdopodobniej poprzez efekt przeciwutleniający w redukowaniu uszkodzenia DNA przez reaktywne odmiany tlenu (Department of Dermatology, Kobe University School of Medicine, 7-5-1, Kusunoki-cho, Chuo-ku, Kobe 650-0017, Division of Radiation Biology, Faculty of Pharmaceutical Science, Kanazawa University, Japan.)
Jeszcze inne badanie przeprowadzone przez Smith PP, Leith JT wskazuje na promienio-ochronne działanie oliwy z oliwek aplikowanego miejscowo, lecz mechanizm ten nie jest znany (Int J Radiat Biol Relat Stud Phys Chem Med. 1977 May;31(5):467-75).